Sprokkeldoc Emoties

Versie 19 maart 2024

Een sprokkeldocument? Ik ben een sprokkelaar. Ik lees graag en veel. In een sprokkeldoc deel ik gevonden kennis zonder dat het compleet hoeft te zijn. Hier mag ik er telkens weer wat aan toe voegen. Heb jij een nieuw sprokkeltje voor mij? Mail het me! Wie weet komt het dan hier terecht.

In 2024 doe ik mee aan het wereldwijde #the100dayproject, een project om 100 dagen lang creatief te zijn. Ook mijn serie boekvindsels (gestart in 2020)  en het boekje 100dagenstralen (2022) kwamen zo tot stand. Dit jaar ‘oogst’ ik uit alle tekeningen die ik gemaakt heb, en stel themasets samen in deze sprokkeldocs. Hier mijn eerste oogst voor emoties.

Emoties, wat zijn het eigenlijk?

‘Emoties of gevoelens zijn innerlijke ervaringen die ons bewust maken van een behoefte en ons energie opleveren om aan die behoefte te voldoen.’ Eén van de vele omschrijvingen die ik gevonden heb voor het begrip emotie.

De trailer van de Disneyfilm Inside Out geeft een herkenbare weergave van onze basisemoties, met treffende gezichtsuitdrukkingen en lichaamshoudingen. Dit fragment laat heel mooi een aantal basiskenmerken van emotie zien: je voelt ze in je lijf, je ziet ze op je gezicht, je merkt ze aan je gedrag en ze zijn subjectief, dezelfde gebeurtenis roept niet voor iedereen dezelfde emotie op.

Er zijn een aantal verschillende rijtjes van basisemoties in omloop. Zelf houd ik het meestal voor het gemak bij de B’s:

• boos (gaat over grensoverschrijding),
• bang (gaat over behoefte aan veiligheid),
• blij (gaat over levenslust),
• bedroefd (gaat over gehechtheid aan iets dat je los moet laten)
• body (gaat over fysieke behoeften als slaperigheid, honger, …)

 Natuurlijk bestaan er veel meer (woorden voor) emoties en voelen we ze vaak ook niet geïsoleerd van elkaar. Een voorbeeld. Mijn jongste zoon verhuisde naar een studentenkamer. Ik voelde trots, weemoed, dankbaarheid, liefde, verdriet, gemis, blijdschap, verwarring, verbondenheid, eenzaamheid, allemaal door elkaar heen.

Het toelaten van emoties

Weeën hebben mij iets over emotie en pijn geleerd. Voor de geboorte van mijn eerste kind las ik over weeën: het helpt om je te ontspannen richting de pijn, om als het ware mee te werken met de wee, zodat die zijn werk kan doen. Je niet schrap te zetten ‘tegen’ de pijn, omdat je dan als het ware tegenwerkt. Dat principe pas ik sindsdien vaak toe bij bijvoorbeeld buikpijn of darmkrampen, maar ook bij moeilijke emoties. Er naar toe ademen in je lijf, er ruimte aan geven, zodat het zijn werk kan doen. 

Ik beschrijf het ook wel als een meertje vol angst of verdriet. Ga er dan bijzitten in plaats van je schrap te zetten of er van weg te rennen. Je hoeft je niet direct helemaal onder te dompelen. Met een goede vriend erbij is dat nog fijner. Die vriend moet vooral niks doen, niet proberen het meer te dempen. Net als bij die weeën, steunend aanwezig zijn en verduren dat de ander de eigen pijn onder ogen moet zien.

Angst voor de emotie

Soms willen we onze emoties niet voelen, omdat we bang zijn dat ze te groot, te veel, te overspoelend zullen zijn. Dat we onszelf erin zullen verliezen. Bang om in dat meertje te verdrinken als het ware.

Edith Eva Eger schrijft mooie dingen over onze angst voor emoties in haar boek ‘De Keuze’. Hierin vertelt ze hoe ze haar cliënten helpt zich te bevrijden uit het concentratiekamp van hun eigen gedachten. Je hebt altijd een keuze, stelt zij. Niet om de duisternis te laten verdwijnen, wel om het licht te koesteren. Ze legt uit hoe we onze eigen gevangenis creëren als we weglopen voor het verleden. ‘In Amerika was ik geografisch gezien veel verder verwijderd van mijn voormalige gevangenis. Maar hier raakte ik psychisch steeds meer gevangen dan daarvoor. Door weg te lopen van mijn verleden, voor mijn angst, kon ik geen vrijheid vinden. Ik maakte van mijn angst een cel en draaide hem op slot door te zwijgen.’ Het mooie van deze manier van kijken vind ik, dat je zelf de sleutel tot meer vrijheid in handen hebt.

‘Ik dacht vroeger dat ik, als ik het verdriet binnenliet, zou verdrinken. Maar het is als Mozes en de Rode Zee. Op de een of andere manier scheiden de wateren zich. Je moet erdoorheen wandelen.’ Een prachtig beeld geeft Eger hiermee, dat ik graag gebruik in mijn praktijk. Cliënten zijn soms bang voor een teveel aan tranen, bang dat niet te kunnen hanteren. In mijn opleidingen leerde ik wat Eger ook beschrijft: dat herbelevingen schadelijk kunnen zijn. Dus oefenden we met methodes om voorzichtig en gecontroleerd emoties toe te laten, zonder er door overspoeld te raken. Mooi om daar dit beeld bij te kunnen gebruiken.

Dankbaarheid en veerkracht

Tijdens een wandeling met vriendinnen spraken we over hoe het leven ons op telkens weer andere manieren dwingt tot loslaten en verandering, en hoe het een kunst is om dat telkens maar weer te doen, met vallen en opstaan. Om al die emoties er te laten zijn, met zo min mogelijk verzet ertegen, want dat verzet maakt het juist tot een grotere klus. Voor mij persoonlijk speelt dankbaarheid een grote rol bij veerkracht. Hoe meer ik die kan voelen voor kleine dingen, al is het maar voor een zonnestraal, hoe meer blij er kan zijn naast alle andere emoties.

Liefde

In het boekje ‘Jihad van liefde’, van Mohamed El Bachiri staan mooie statements over liefde. Waar liefde is, is minder plaats voor angst. Zijn vrouw kwam om bij de aanslagen op 22 maart 2016 in Brussel. ‘Ik ben de enig overgebleven kapitein op een schip met drie matrozen, op een oceaan van verdriet’ schreef hij en raakte mij vol in het hart (lang was ik ook zo’n kapitein met drie matrozen). Hoe kwetsbaar en daarmee onvoorstelbaar krachtig voelt zijn koersen op liefde door het hele boek. En dat terwijl de oceaan zo woest is en stormachtige winden proberen je mee te voeren naar duistere oorden van boosheid en wraak. Koersen op liefde dat wens ik ons allen toe. En daarvoor is meer leren over emoties een noodzaak voor jong en oud, ben ik volledig met hem eens.

Schaamte

Een niet te missen boek over het omgaan met emoties vind ik ‘Durf te leiden’ van Brené Brown. Ik koos de tekening over gegrond zelfvertrouwen uit het boekvindsel, omdat hij gaat over het oefenen met het eerlijk zijn over je werkelijke emoties in plaats van je te verstoppen achter een masker.

‘Gegrond zelfvertrouwen = sparringvaardigheden + nieuwsgierigheid + oefenen’ schrijft Brené. ‘Gemakkelijk leren kweekt geen sterke vaardigheden’ is door onderzoek aangetoond. Hoe herkenbaar deze uitspraak als ik terugdenk aan de vele klasjes hoogbegaafde leerlingen die ik gezien heb. Leren moet inspanning kosten om effectief te zijn. Alleen maar ergens over lezen is ook niet effectief. Kwartjes vallen pas bij werkelijk oefenen. De grootste kwartjes bij het maken van fouten en de schaamte doorstaan. Het goede nieuws: het gegronde zelfvertrouwen dat je opbouwt, kan meer en meer het zware verstikkende pantser vervangen!

Focusing

Een mooie techniek om je ‘felt sense’ te onderzoeken is focusing. Felt senses zijn subtiele signalen van het lichaam, waar we vaak niet bewust bij stilstaan. En natuurlijk hebben die sensaties alles te maken met emoties die je ervaart of juist onderdrukt. Focusing helpt om contact te maken met deze felt senses en er woorden of beelden aan te geven. Deze tekening toont mijn contact met zo’n felt sense en de beelden die zich ontvouwden. Ik ervaar deze techniek als een hele mooie aanvulling in mijn toolbox en vind hem goed passen bij het systemisch werk dat ik vaak doe. Ik heb de indruk dat de beelden, net als systemisch werk, nog lang nawerken.

De grootste ontdekking voor mijn cliënten en mezelf: onze binnenwereld is lang niet zo beangstigend als we vreesden en nu we er eenmaal contact mee hebben gemaakt, willen we dat vaker. De angst dat verstopte emoties te groot kunnen voelen, is verminderd.

Je hele ik

We zijn zo geneigd van dingen af te willen. Van lastige emoties, van onbestemde gevoelens, van ongemakken. Veel begeleiding in mijn praktijk gaat over acceptatie, aannemen, vrede sluiten met wat is. Edith Eva Eger zegt het prachtig: ‘Wanneer we genezen, accepteren we onze echte en mogelijke ik. Omarm je littekens, je duistere imperfecte kant, je hoop op een ander verleden. Het enige tegengif voor kapot zijn is je hele ik.’

Meer lezen?

Hierboven genoemde vindsels en schrijfsels:

• Een Jihad van liefde – Mohamed El Bachiri
• De Keuze – Edith Eva Eger
• Durf te leiden – Brené Brown

Hulp nodig?

Kun jij wel wat hulp gebruiken bij het ontwarren van je emoties? Of wil je ervaren wat focusing voor jou doet? Maak een afspraak in mijn praktijk.