Sprokkeldoc Tegenpolen

Versie 11 april 2024

Een sprokkeldocument? Ik ben een sprokkelaar. Ik lees graag en veel. In een sprokkeldoc deel ik gevonden kennis zonder dat het compleet hoeft te zijn. Hier mag ik er telkens weer wat aan toe voegen. Heb jij een nieuw sprokkeltje voor mij? Mail het me! Wie weet komt het dan hier terecht.

In 2024 doe ik mee aan het wereldwijde #the100dayproject, een project om 100 dagen lang creatief te zijn. Ook mijn serie boekvindsels (gestart in 2020)  en het boekje 100dagenstralen (2022) kwamen zo tot stand. Dit jaar ‘oogst’ ik uit alle tekeningen die ik gemaakt heb, en stel themasets samen in deze sprokkeldocs. Hier mijn eerste oogst voor tegenpolen.

Tegenpolen als complementaire krachten

Om te beginnen even wat uitleg bij wat ik bedoel met tegenpolen of polariteiten. Herken je dat je soms twee kanten hebt in jezelf, waarvan je de ene heel goed kent en de andere lastiger vindt? Hoe je bijvoorbeeld makkelijker hard werkt dan rust te nemen, makkelijker lacht dan je tranen te tonen, of juist makkelijker somber bent dan vol te genieten? Vaak zit hier een overtuiging achter, die al jong is gevormd. Dit sprokkeldocument gaat daarover. Over hoe nieuwsgierigheid naar de minder bekende pool je kan helpen. Hoe kunnen bewegen tussen tegenpolen je eigen leven en ook het omgaan met anderen kan verrijken. En ook over polarisatie, in het groot in de wereld en in het klein in jouw als zo’n overtuiging een belemmering in jouw leven vormt.

 Ik ben fan van het yin-yang symbool omdat het tegenpolen duidt als complementaire krachten. De krachten werken samen in een cyclisch proces, en als de ene kracht op zijn hoogtepunt is, dient de andere zich van binnenuit aan. In het diepste zwart ontstaat de lichte stip, in het lichtste licht de donkere stip. Als je te lang hard werkt, roept je lijf vanzelf om de rust die jij moeilijk vindt bijvoorbeeld.

Kernkwadranten

Bij cliënten maak ik regelmatig gebruik van het kernkwadrant van Daniël Ofman. In zo’n kernkwadrant zitten twee soorten tegenpolen verstopt. De kwaliteit en uitdaging vullen elkaar mooi aan. Hoe meer je kunt bewegen tussen die twee polen, beiden kunt toepassen, hoe makkelijker het leven wordt. In contact met anderen kun je meer begrip op brengen, word je milder. Goed voor het versterken van het midden, zie verderop. Wanneer je in je valkuil schiet, jaag je de ander ook sneller in zijn valkuil. Communicatie over de as valkuil-allergie leidt eerder tot polarisatie. In contact met anderen bots je dan, erger je je aan elkaar en zet je je af. Precies dit is de reden dat ik hoop dat steeds meer mensen zichzelf onder de loep willen nemen en hiermee willen oefenen. Hoe meer we uit onze valkuilen kunnen blijven, of als we erin vallen die niet op anderen projecteren, hoe minder polarisatie.

Leren bewegen

Nieuwsgierigheid als wapen tegen oordelen. Ik hoor het mezelf regelmatig zeggen. En tegelijk weet ik ook dat mijn valkuil daarbij is, om eindeloos informatie te blijven verzamelen. Mijn uitdaging is dan een keuze maken, stelling durven nemen. Dat vind ik moeilijk uit angst voor een oordeel. De kernkwadranten van Ofman nodigen dan ook uit tot beweging. Flexibel heen en weer bewegen tussen je kwaliteit en je uitdaging, tussen je innerlijke tegenpolen dus.

Heen en weer bewegen tussen de polen, Elizabeth Gilbert schrijft in ‘Big Magic’ over de paradox die je je eigen moet maken, als je voldoening wilt halen uit een creatief leven: ‘Mijn creatieve expressie moet voor mij het belangrijkste zijn wat er bestaat (als ik een artistiek leven wil leiden), maar moet er tegelijk totaal niet toe doen (als ik een gezond leven wil leiden).’ Leren bewegen in tegenstellingen ervaar ik als belangrijk èn interessant. Niet voor niets heet mijn bedrijf KleinKracht. Het is levenskunst om beide kanten van een tegenstelling de juiste aandacht te geven, vooral omdat we ons vaak bij één van beide kanten vertrouwder voelen.

Nieuwsgierigheid

De metafoor van de tango in ‘Volgen voor gevorderden’ van Caroline Perrée, past prachtig bij de nieuwsgierigheid die nodig is. De essentie van dit boek is dat volgende leiders die leidende volgers de ruimte geven een krachtige samenwerking creëren. Perrée schrijft: ‘De leider in een tango moet de volger kunnen voelen en dus moet de volger een lichte tegendruk geven, het gaat om het contact. Als de volger niet stevig genoeg staat, kan de leider niet leiden.’ Dat betekent op de werkvloer: je tempo aan elkaar aanpassen, als leider soms meebewegen en ruimte geven (volgend leider), als volger je bezwaren niet in je achterzak houden maar eerlijk op tafel leggen (leidend volger). En dat alles met de harten naar elkaar toe, net als in de dans.

Nieuwsgierigheid helpt wat mij betreft om de harten naar elkaar toe te houden.

Versterk het midden tegen eenzijdigheid

Bij dit thema horen ook zeker de boekvindsels die ik tekende bij het boek ‘Polarisatie’ van Bart Brandsma. Brandsma geeft met veel voorbeelden een helder overzicht hoe polarisatie ofwel wij-zij denken tot stand komt. Ik kwam het op het spoor door een YouTube filmpje ‘Cartoon Polarisatie’. Een aanrader om even te kijken. Daar hoorde ik over een aantal rollen in het polarisatieproces. De ‘pushers’ die op een uiterst standpunt gaan staan, de ‘joiners’ die mee gaan doen en de ‘silent’: de grootste groep die zich ergens in het midden bevindt. Zelf voelde ik voorheen een missie tot de rol ‘bruggenbouwer’. Ik erken nederig zijn waarschuwing bij deze rol: ‘de bruggenbouwer denkt ten onrechte dat hij een brug kan bouwen vanuit het midden van het ravijn’. De oplossing tegen polarisatie ligt in de versterking van het middenveld.

Zelf ben ik lang op zoek geweest naar één ultieme waarheid, een wereldbeeld waarin ik mijn wetenschappelijke kennis, religieus gedachtengoed van voorouders en eigen spirituele ervaringen kon verbinden. Dat lukte me nooit. Brandsma’s boek heeft me laten ervaren dat ik niet langer naar het ultieme middelpunt van deze grafiek hoef te zoeken, maar dat het voldoende is om met veel mensen in de middencirkel te bewegen. Daar kunnen we fijn samenleven en veel van elkaar leren. Hij legt met hulp van dit model van Klaas van Egmond uit, dat we behoefte hebben aan leiders in het midden, luisterend en zich bewust van alle invalshoeken. Met een visie die verbindt, rust brengt, niet de ferme taal van pushers weerspreekt (dat voedt polarisatie) maar mild is. ‘Eenzijdigheid aan de buitenkant van de cirkels is het kwaad. Juist de diversiteit in het midden is het tegengif hiervoor.’ Zelf denk ik dat we het middenveld versterken als we onze eigen innerlijke polarisaties leren onderzoeken.

Wij-zij en wij-ik

Een mooie aanvulling op het vorige model vond ik in het boek ‘Organitopia’ van Ina Smittenberg. In het hoofdstuk ‘De psychologie van verandering’ zoemt Ina in op de wij-ik dynamiek. Verbinding en zelfverwerkelijking, herkenning en erkenning, erbij horen en verschillend zijn, een levenslange pendel tussen twee uitersten. In een organisatie dienen beiden aandacht te krijgen. ‘Een leider dient oog te hebben voor het gezamenlijke, en variantie te begrijpen als een volstrekt normaal fenomeen’ schrijft Ina, ‘mensen verschillen in de zingeving die ze zoeken, ook binnen de muren van een organisatie’. Mooi deze toepassing in organisaties. Ook hier met veel mensen in het diverse midden bewegen.

En wellicht herken je hier ook iets van in je relatie. Ook daar is een balans nodig tussen eenheid en eigenheid.

Update je overtuigingen

Wanneer we onze eigen innerlijke polarisaties onderzoeken met behulp van de eerder genoemde kernkwadranten, ontdekken we een aantal basis overtuigingen in onszelf. Al heel jong leren we deze in ons familiesysteem, onze manieren van doen waarmee we in het systeem kunnen blijven, onze overlevingsmechanismen. Hierover schrijft en tekent Francine Oomen heel helder in het graphic novel ‘Hoe overleven we’. In gesprek met haar innerlijke meisjes nodigt Francine hen uit: ‘Stel je voor dat dit een filmscène is… schrijf ‘m eens opnieuw, in je hoofd, zoals je gewild had dat het gegaan was…’ en vervolgens helpt ze haar innerlijke ikken met het updaten van hun overtuigingen. En dan eindigt ze met de update: ‘We hoeven niet langer meer te overleven. Die tijd is voorbij. We gaan nu leven. Jullie staan er niet langer alleen voor. Ik zorg voortaan voor de veiligheid.’ En precies dat is wat ik vaak oefen met cliënten en ook met mezelf: leren herkennen wanneer zich een kleintje in jou roert dat troost, steun of veiligheid nodig heeft en dan visualiseren dat jouw volwassen ik dat geeft. Zo stap je minder vaak in de valkuil uit het kernkwadrant en kun je jezelf liefdevol laten bewegen in de kwaliteit die je al goed kent en de uitdaging die je je eigen maakt.

Meer lezen?

Hierboven genoemde vindsels en schrijfsels:

• Big magic – Elizabeth Gilbert
• Volgen voor gevorderden – Caroline Perrée
• Polarisatie – Bart Brandsma
• Organitopia – Ina Smittenberg
• Hoe overleven we – Francine Oomen

Hulp nodig?

Kun jij wel wat hulp gebruiken bij het werken met jouw tegenpolen? Of wil je ervaren wat systemisch werk en focusing daarbij voor jou kan doen? Maak een afspraak in mijn praktijk.