Sprokkeldoc Troost

Versie 14 april 2024

 Een sprokkeldocument? Ik ben een sprokkelaar. Ik lees graag en veel. In een sprokkeldoc deel ik gevonden kennis zonder dat het compleet hoeft te zijn. Hier mag ik er telkens weer wat aan toe voegen. Heb jij een nieuw sprokkeltje voor mij? Mail het me! Wie weet komt het dan hier terecht.

In 2024 doe ik mee aan het wereldwijde #the100dayproject, een project om 100 dagen lang creatief te zijn. Ook mijn serie boekvindsels (gestart in 2020)  en het boekje 100dagenstralen (2022) kwamen zo tot stand. Dit jaar ‘oogst’ ik uit alle tekeningen die ik gemaakt heb, en stel themasets samen in deze sprokkeldocs. Hier mijn eerste oogst over troost.

Troost = Nabijheid

De eerste tekening komt uit de boekvindsels bij het boek ‘Met mijn ziel onder de arm’ van Riet Fiddelaers-Jaspers. ‘De omgeving zet mensen soms aan om het afscheid uit de weg te gaan met de boodschap dat je sterk moet zijn. Het verstand wordt voor het gevoel geschoven. (…) Troosten betekent niet het verdriet weghalen, troosten kan het verlorene niet terugbrengen, maar het helpt wel tegen eenzaamheid. Als trooster ben je net zo machteloos als de rouwende.’ Fiddelaers-Jaspers beschrijft hiermee mooi hoe troost bieden nabijheid is. Nabijheid, nabijheid, nabijheid en dan heel af en toe misschien een beetje uitzicht op de toekomst bieden. Verdriet erkennen in plaats van het op te lossen, als trooster de onmacht ook verduren. Het is de emotionele beschikbaarheid die leidt tot biologische kalmte.

Zoekend naar meer definities van troost las ik dingen als ‘iemand bemoedigen’ en ‘iemands pijn verzachten’. Daar gaan mijn haren van overeind staan, omdat het zo klinkt alsof jij iets aan de pijn van de ander kunt doen. Ik houd het dus op nabijheid. Aanwezig blijven bij iemands verdriet, zonder het op te willen lossen. Een lied dat dit prachtig verwoordt, vind ik ‘Sta me bij’ van Elke Vierveijzer.

Om deze reden wens ik mensen met verdriet eerder ‘zachte kracht’ dan ‘sterkte’, opdat het er beiden mag zijn: het verdriet en de veerkracht die het leven van je vraagt.

Behoeften van mensen verschillen

Bij het thema troost mag het boek ‘Helpen bij verlies en verdriet’ van Manu Keirse niet ontbreken. Bovenal stelt dit boek gerust. Rouw kent vele vormen, weet dat de storm aan emoties die je ervaart normaal is. ‘Concentratieverlies, verpletterende moeheid, boosheid, schuld, schaamte, ongeduld, niet weten wat je wil, na verlies zijn het allemaal normale reacties van evenwichtige mensen. Het heeft te maken met je capaciteit om van mensen te houden. Jouw pijn kan via al deze gevoelens naar buiten barsten.’ Als dat je omgeving verontrust, laat ze dit boek lezen zodat ze het beter kunnen begrijpen.

‘Veel mensen kennen enkel de intuïtieve stijl van rouwen, waarbij je intense gevoelens ervaart en uit. Wat daarvan afwijkt, wordt vaak beschouwd als niet rouwen en als een probleem.’ schrijft Keirse ook nog. De intuïtieve manier kenmerkt zich door veel gevoelens die alles overheersen en geuit worden. Praten, delen en steun zoeken helpen. Je hebt minder energie en motivatie voor probleemoplossend denken. De instrumentele manier focust meer op het denken. Het verdriet komt eerder naar buiten in de vorm van actie en rusteloosheid. Deze mensen willen wel praten, maar eerder probleemoplossend dan over hun gevoelens. In actie komen helpt hen. Hoe ouder je bent, hoe groter de kans dat je een mengvorm hebt ontwikkeld, stelt hij. Beide manieren zijn helemaal oké. Wel plaats ik hier een kleine kanttekening bij, denkend aan het duale procesmodel. Lees in het sprokkeldoc rouw over roeien met twee roeispanen. Wanneer je helemaal verstart in een van de twee vormen, loop je kans dat je in kringetjes rond gaat draaien.

Troostvolle ideeën

Hier wat vanuit mijn eigen ervaringen. Stuur me een mailtje als je aanvullingen hebt vanuit jouw ervaring, dan voeg ik ze toe.

• Kussens van kleding. Wij maakten kussens van de kleding van mijn man. Eerst een grote stapel lapjes geknipt uit zijn meest typerende kleding. Vervolgens puzzelen tot we voor elk kind en voor mezelf een passend kussen hadden samengesteld. En dan aan elkaar naaien. En natuurlijk hebben we ook wat lekkere grote truien bewaard om in weg te kunnen duiken. Ik hoor ook cliënten die een sprei van kleding hebben gemaakt.
• Schriftjes op de wc. Bij ons op de wc lagen jarenlang schriftjes waar we de gekste herinneringen in opschreven. Hoe mijn man mij en de kids ‘vangtraining’ gaf, door soms zomaar iets naar ons toe te gooien. Of dat hij van zachtgekookte eitjes hield. Of hoe mijn zoon miste dat hij zijn broer met papa naar sport bracht en dan samen met papa een boodschap ging doen. Die alledaagse dingen vormen samen een rijk document die een kostbaar kijkje in zijn dagelijkse leven geven.
• Kaars met een lont per kind. Op speciale dagen stak elk kind een lont aan, zo haalden we papa erbij.
• Kistje met spulletjes. Wij stopten er van alles in. Van zijn wanten, sloffen en bril tot speciale objecten als een beertje dat hij gebreid heeft op de basisschool, liefdebrieven of een shuttle omdat hij badmintonde.
• Grief groceries. Nuttige boodschappen en troostvoer als koekjes en chocolade laten bezorgen bij iemand in rouw. Ik vind het een prachtige term om iets duidelijk te maken waar ik veel aan gehad heb, namelijk troosten met daden in plaats van woorden. ‘Je mag me altijd bellen’, werkt zelden. Ik vond het enorm moeilijk om aangeboden hulp daadwerkelijk in te roepen en had veel aan mensen die daar het voortouw in namen. Bijvoorbeeld ‘Wij brengen het komend jaar jouw dochter naar turnles’. Pannetjes soep en ovenschotels die werden gebracht. Een groep mensen uit de straat die aanboden ‘zaterdag komen we bij je klussen en tuinieren, jij hoeft alleen een lijst met klusjes op de deur te hangen die je gedaan wilt hebben’. En het mooie was: na een aantal keren zag ik hoe blij mensen waren iets voor me te kunnen doen en durfde ik ook makkelijker zelf iets te vragen.

Heb oog voor glimpjes

Het waren piepkleine dingen die mij lieten zien dat er nog glimpjes geluk bestonden in mijn donkerste dagen. Een zonnestraal door de takken. Hartjes zien in de neusgaten van mijn kat. Deze momentjes lieten me zien dat ergens onder de loodzware deken van verdriet en wanhoop, iets in mij bestond dat deze vreugdevolle glimpjes nog steeds opmerkte. En dat het me lukte, hoe kort ook, daar met mijn aandacht bij te zijn. Ook al stroomde daarna meteen het verdriet weer door me heen, dit gaf me vertrouwen dat ergens diep van binnen, iets van mijn oude ik er nog was.

Blijf toegankelijk

Voor mij heeft toegankelijkheid ook veel met troost te maken. Mensen op straat reageren sinds mijn aangezichtsverlamming anders op mij dan vroeger. Mijn lach ziet er anders uit. Jaren geleden bij het overlijden van mijn man leerde ik een belangrijke les: ik kan er zelf voor zorgen dat ik toegankelijk blijf. Een buurvrouw zei destijds: ‘Karin het was jouw uitreiking die me hielp je te benaderen’. Mensen weten vaak niet wat te doen, wat te zeggen. Je kunt ze een handje helpen door te vertellen hoe het voor je voelt, waar je mee geholpen zou zijn. Ik deed dat door te tekenen en schrijven. Zie het boekje 100dagenstralen.

En het omgekeerde geldt natuurlijk ook. Weet je niet hoe te reageren op iemand met een groot verdriet? Zeg dat dan gewoon. Staar je per ongeluk naar mijn gekke lach? Kijk dan niet snel weg, maar glimlach vriendelijk. Als beide personen -trooster en getrooste- proberen, hoe onhandig ook, om contact te maken, dan is de eerste verbinding, de nabijheid, gemaakt. En dat is troostvol.

Onderbroken leven

Als laatste binnen het thema troost deel ik graag deze tekening die ik maakte bij ‘de Keuze’ van Edith Eva Eger (zelf een veelbelovende ballerina op het moment dat ze naar Auswitsch wordt gestuurd). Ze schrijft over de vreugde toen haar kleinkind ging dansen: ‘De vreugde die ik voelde voor haar in afwachting van alles waar ze naar uit kon kijken, kon niet worden losgekoppeld van het verdriet dat ik voelde over mijn eigen onderbroken leven. Als we rouwen, is dat niet over wat er is gebeurd. We rouwen om wat er niet is gebeurd.’ Eigenlijk drie vindsels in dit korte stukje tekst. (1) ik herken zo de koppeling tussen vreugde in het nu die gelijktijdig verdriet over wat niet is, op kan roepen. (2) de term ‘onderbroken leven’ vind ik prachtig aanvullend op het begrip ‘trauma’. (3) we rouwen om wat niet gebeurd is. Jarenlang voelde ik me daar schuldig over, dat ik rouwde om wat IK niet had in plaats van over wat mijn overleden man miste. Wat een permissie voel ik hier.

‘Jij bent de brug tussen alles wat is geweest in jouw leven en alles wat nog gaat komen’, stelt Eger. Je hebt telkens weer de keuze. Besteed je aandacht aan wat je hebt verloren of aan wat je nog hebt? Op momenten dat dat moeilijk is omdat het verleden zich opdringt, herhaalt ze bij zichzelf ‘ik ben nu hier, ik ben nu hier’. ‘Je kunt elk moment kiezen om je innerlijk werk te doen, kiezen hoe je reageert, kiezen om hoop levend te houden, kiezen om te vergeven. Kiezen om de wereld een beetje mooier te maken.’

En ook hier werkt dit twee kanten op. Permissie en hoop voor degene die verdriet heeft. En bewustzijn bij de trooster: rouw verwerk je niet, maar verweef je in je leven. Er komen altijd weer momenten waarop er verdriet over het onderbroken leven de kop op steekt, ook soms na tientallen jaren zoals bij Edith Eger. En ook dan geldt: nabijheid is wat nodig is, zeker geen opmerking dat het nu toch wel een keer klaar moet zijn!

Meer lezen?

Hierboven genoemde vindsels en schrijfsels:

• Met mijn ziel onder de arm – Riet Fiddelaers-Jaspers
• Helpen bij verlies en verdriet – Manu Keirse
• Sprokkeldoc Rouw – Karin Heesakkers
• 100dagenstralen – Karin Heesakkers
• De keuze – Edith Eva Eger

Hulp nodig?

Merk je dat je het moeilijk vindt om je te laten troosten of hulp aan te nemen? Worstel je met vragen over alles wat je voelt? Of heb je een rouwende in jouw nabije omgeving waar je je zorgen over maakt en wil je weten wat je wel kunt doen en hoe je leert verduren? Maak een afspraak in mijn praktijk.