Sprokkeldoc Zelfcompassie

Versie 28 februari 2024

Een sprokkeldocument? Ik ben een sprokkelaar. Ik lees graag en veel. In een sprokkeldoc deel ik gevonden kennis zonder dat het compleet hoeft te zijn. Hier mag ik er telkens weer wat aan toe voegen. Heb jij een nieuw sprokkeltje voor mij? Mail het me! Wie weet komt het dan hier terecht.

In 2024 doe ik mee aan het wereldwijde #the100dayproject, een project om 100 dagen lang creatief te zijn. Ook mijn serie boekvindsels (gestart in 2020)  en het boekje 100dagenstralen (2022) kwamen zo tot stand. Dit jaar ‘oogst’ ik uit alle tekeningen die ik gemaakt heb, en stel themasets samen in deze sprokkeldocs. Hier mijn eerste oogst voor zelfcompassie.

Wat is zelfcompassie

Zelfcompassie is even lief en zorgzaam voor jezelf zijn als je voor een goede vriend bent.

Kirsten Neff zegt hierover (vrij vertaald door mij): ‘Zelfcompassie is simpelweg het naar binnen richten van jouw compassie. Je bent vriendelijk en begripvol in plaats van overmatig zelfkritisch als je faalt, een fout maakt of je niet goed genoeg voelt. Je geeft jezelf steun en bemoediging in plaats van afwijzing en oordelen wanneer er uitdagingen of moeilijkheden in je leven komen’. Hierbij hoort een besef van menselijke gelijkheid: dat we allemaal wel eens falen en lijden. Dat klinkt heel vanzelfsprekend. Maar voel maar eens wat het doet als iemand je zegt dat je een gemiddelde moeder, vader, medewerker, student of leraar bent. Of iemand je voorstelt om naar een gemiddelde theatervoorstelling te gaan, of op een gemiddelde vakantie. We zijn zo gewend om te vergelijken en onszelf en elkaar hogere eisen dan ‘gemiddeld’ op te leggen. Erkennen dat ‘gemiddeld’ genoeg is, menselijk is en daarbij vriendelijk en zorgzaam naar jezelf zijn, is een belangrijke oefening. Je bent allang goed genoeg!

De relatie met perfectionisme

Als we allemaal bovengemiddeld willen zijn, komt perfectionisme om de hoek kijken. Het boek ‘De Perfectieparadox’ van Marjon Bohré is een aanrader als je aan de slag wilt met zelfcompassie en last hebt van perfectionisme. Zie het boekvindsel voor een indruk van de inhoud. ‘Word een herstellend perfectionist’ zegt Bohré en ze geeft je tien vaardigheden (met oefeningen) die daarbij helpen. Een van de tien vaardigheden gaat over zelfcompassie: ‘Praat tegen jezelf als tegen je beste vriend’. Ik ben voor mezelf veel strenger, dan de ergste commentaren die ik bang ben van anderen te krijgen. ‘Het kenmerk van een vaardigheid is dat het sterker wordt, beter gaat, als je blijft oefenen en toepassen’ zegt Bohré. Dus elke dag opnieuw een kans om je eigen beste vriend te zijn!

Angst voor afwijzing

Perfectionisme is angst op hoge hakken’ is een uitspraak van Elizabeth Gilbert in Big Magic.

‘Perfectionisme vermomt zich als deugd’, zegt Elizabeth Gilbert, ‘Ze doet alsof ze elegant is, maar is in wezen niets anders dan een diepe existentiële angst die zegt – ik ben niet goed genoeg en zal nooit goed genoeg zijn.’

Veel van onze angst gaat over de kans op afwijzing, niet goed genoeg zijn in de ogen van de ander. Lang dacht ik dat ik daar tegen moest vechten, sterk zijn. Totdat ik doorhad dat het gaat om een deel van mezelf, een innerlijk ikje, dat zich ooit onvoldoende gezien en getroost heeft gevoeld toen het bang was. Als je tegen jezelf zegt ‘stel je niet aan, ik kan dit gewoon’ schuif je dat innerlijke ikje als het ware opnieuw aan de kant. Als je geluk hebt, werkt dat. Als je pech hebt, vindt dat ikje de situatie zo bedreigend dat ze nog harder moet gaan schreeuwen of zelf het heft in handen neemt met een paniekreactie. Zelfcompassie is vriendelijk zijn voor jezelf, in plaats van streng. Dus ook vriendelijk zijn voor jouw gevoelens en innerlijke ikjes. ‘Hé ik voel angst, kom maar, wat wil je me vertellen? Ooit was je alleen met deze angst, maar nu ben ik er om je te helpen. We gaan het samen proberen.’ Zoiets. In het hier en nu is de kans op afwijzing minder groot dan het kleintje denkt, en ben je sterk genoeg om een andere mening te overleven.

Waarom angst negeren niet werkt

Als je probeert je angst te negeren, komen er overlevingsmechanismen in werking.

Door vriendelijk te zijn voor je angstige deel, kunnen ook jouw overlevingsmechanismen verzachten. Een prachtig boek dat ik veel door cliënten laat lezen is het graphic novel ‘Hoe overleven we?’ van Francine Oomen. Een stukje uit dat boekvindsel:

Oomen vertelt over soorten trauma, hoe het brein werkt en hoe overlevingsstrategieën geactiveerd worden. Super herkenbaar is de uitgebreide beschermingsbrigade die ze in een galerij laat zien. Ik begon direct mijn eigen typetjes ook te herkennen en namen te geven. Vooral je bewust worden dat de tegenpolen ook ergens in je huizen vond ik heel fijn! Francine schrijft in de rol van haar onderzoeker Drs. Mol: ‘Op de bovenste rij zie je delen van jou die het meestal voor het zeggen hebben. Ze vertegenwoordigen verschillende overlevingsstrategieën. Eronder zie je hun tegenpolen, dat zijn véél relaxter types. (…) Het probleem is dat jouw innerlijke beschermingsbrigade niet helemaal bij de tijd is. Ze leven in het verleden, in trauma-tijd.’

Zelf merk ik bijvoorbeeld dat ik bang ben, aan het actief worden van mijn ‘Mies Precies’, een controlefreak die vindt dat alles perfect moet zijn en daarom strak de controle in handen neemt. Als ik dat herken en voor mijn angst zorg, wordt ‘Mies Precies’ rustiger en komt er meer ruimte voor ‘Losse Flos’. Haar kracht heb ik nodig om in het hier-en-nu de kans op een foutje voor lief te nemen, waar dat daar-en-toen niet als een optie voelde.

En er is nog een reden: het kost veel, vaak ook onbewuste energie om een angst onder de oppervlakte te houden. Voelen werkt als ontluchten van een ballon. Als je niet af en toe ontlucht, gaat de angst met je aan de haal. Het gaat om de balans. Niet voortdurend met de angst bezig zijn, en tegelijk ervoor waken dat het wegdrukken op de achtergrond teveel energie kost. Ik heb hier veel mee moeten oefenen tijdens mijn ziekteproces en tekende daarover in ‘100dagenstralen’. Dit boekje kun je digitaal lezen.

Meegaan met de stroom

Bij zelfcompassie hoort ook mijn typetje de tuttelaar/turtle-leraar. Ik ben niet zo goed in rustig tuttelen (een woord wat voor mij zoiets betekent als lummelen, lief zijn voor jezelf en alle tijd hebben). Ik ben twee jaar geleden in de leer gegaan bij de schildpad om vrede te vinden bij het rustig aan moeten doen door ziekte. Hij leerde me vertragen, meedobberen met de stroom, niet bang zijn om ook eens even compleet tot stilstand te komen en alle emoties die daarbij horen te voelen. Dat is niet altijd prettig. Ademen, ademen en verduren is al wat je dan te doen hebt. Je hebt niet in de hand wat het leven voor je in petto heeft. Wel heb je een keuze: waar leg je je focus, op een probleem of op alles wat nog wel mogelijk is? Met een vriendin besprak ik de metafoor van water dat altijd weer een weg om een obstakel vind. Haar verwoording vind ik prachtig: ‘hoe leuk is het om een tijdje al die kleine Tinkerbell-achtige stroompjes te volgen en zo prachtige nieuwe plekjes te ontdekken?’

Milder voor jezelf – milder voor de wereld

Tot slot: meer zelfcompassie beoefenen, helpt je ook om meer compassie voor anderen te kunnen voelen. Verbeter de wereld, begin(t) bij jezelf!

Meer lezen?

Hierboven genoemde vindsels en schrijfsels:

• De perfectieparadox – Marjon Bohé
• Big Magic – Elizabeth Gilbert
• Hoe overleven we – Francine Oomen
• 100dagenstralen – Karin Heesakkers